Trong thương mại quốc tế, việc ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa không chỉ dừng lại ở giá cả hay phương thức thanh toán. Một trong những nội dung mang tính quyết định đến trách nhiệm, chi phí và rủi ro pháp lý giữa các bên chính là điều kiện giao hàng.

Thực tế cho thấy, nhiều tranh chấp trong xuất nhập khẩu không phát sinh từ chất lượng hàng hóa mà bắt nguồn từ việc lựa chọn hoặc áp dụng sai điều kiện giao hàng. Do đó, hiểu đúng bản chất của điều kiện giao hàng là yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp, nhân sự xuất nhập khẩu và những người theo đuổi lĩnh vực logistics – thương mại quốc tế.

Bài viết này cung cấp một góc nhìn hệ thống và thực tiễn về điều kiện giao hàng, giúp người đọc nắm chắc nền tảng để áp dụng hiệu quả trong hoạt động xuất nhập khẩu. Vậy các bạn hãy cùng Han Exim tìm hiểu thông tin chi tiết trong bài viết dưới đây nhé!

1. Bản chất của điều kiện giao hàng trong hợp đồng ngoại thương

Điều kiện giao hàng là tập hợp các thỏa thuận nhằm xác định ai làm gì, ở đâu và đến thời điểm nào trong quá trình giao – nhận hàng hóa giữa người bán và người mua.

Cụ thể, điều kiện giao hàng làm rõ:

- Địa điểm mà người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng

- Thời điểm rủi ro đối với hàng hóa được chuyển từ người bán sang người mua

- Phân chia chi phí vận chuyển, bảo hiểm và các chi phí liên quan

- Trách nhiệm thực hiện thủ tục hải quan xuất khẩu và nhập khẩu

Điều quan trọng cần nhấn mạnh là: Điều kiện giao hàng không quyết định quyền sở hữu hàng hóa và không thay thế hợp đồng ngoại thương, mà chỉ là một bộ phận trong tổng thể hợp đồng.

2. Vai trò của Incoterms đối với việc áp dụng điều kiện giao hàng

2.1. Incoterms là công cụ chuẩn hóa, không phải luật

Incoterms (International Commercial Terms) là bộ quy tắc do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, nhằm thống nhất cách hiểu về điều kiện giao hàng trong mua bán quốc tế.

Tuy nhiên, Incoterms:

- Không mang tính bắt buộc

- Chỉ có giá trị khi được dẫn chiếu rõ trong hợp đồng

- Không thay thế luật thương mại quốc gia

Do đó, khi sử dụng điều kiện giao hàng, doanh nghiệp cần ghi rõ tên điều kiện + địa điểm + phiên bản Incoterms để tránh cách hiểu khác nhau giữa các bên.

2.2. Incoterms điều chỉnh phạm vi nào?

Incoterms tập trung vào 3 yếu tố cốt lõi: Giao hàng, chuyển giao rủi ro, phân chia chi phí

Ngược lại, Incoterms không điều chỉnh:

- Giá bán hàng hóa

- Điều kiện thanh toán

- Chế tài vi phạm

- Luật áp dụng và giải quyết tranh chấp

Đây là điểm then chốt giúp tránh việc “kỳ vọng sai” khi sử dụng điều kiện giao hàng trong hợp đồng.

3. Cấu trúc hệ thống điều kiện giao hàng theo Incoterms 2020

Incoterms 2020 gồm 11 điều kiện giao hàng, được chia thành 4 nhóm dựa trên mức độ nghĩa vụ của người bán.

3.1. Nhóm E – Giao hàng tại cơ sở người bán

EXW (Ex Works) là điều kiện có mức trách nhiệm thấp nhất cho người bán. Người bán chỉ cần đặt hàng hóa tại cơ sở của mình, người mua chịu toàn bộ chi phí và rủi ro còn lại.

Trong thực tế xuất khẩu, EXW ít được khuyến nghị, do người mua nước ngoài khó thực hiện thủ tục xuất khẩu tại Việt Nam.

3.2. Nhóm F – Người bán giao hàng nhưng không trả cước chính

Nhóm F bao gồm FCA, FAS và FOB.

Trong đó, FCA được đánh giá là điều kiện linh hoạt và phù hợp với vận tải container, khi người bán giao hàng cho người chuyên chở do người mua chỉ định.

FOB chỉ nên áp dụng cho hàng rời hoặc hàng xếp trực tiếp lên tàu. Việc sử dụng FOB cho hàng container là không đúng bản chất giao hàng, dù vẫn phổ biến trong thực tế.

3.3. Nhóm C – Người bán trả cước vận chuyển

Các điều kiện như CFR, CIF, CPT, CIP quy định người bán trả cước vận chuyển đến địa điểm thỏa thuận.

Tuy nhiên, điểm cần lưu ý là: Rủi ro không chuyển giao tại nơi đến, mà chuyển giao sớm hơn – thường là khi giao hàng cho người chuyên chở đầu tiên.

Đây là nguyên nhân chính dẫn đến nhầm lẫn khi khiếu nại bảo hiểm hoặc xử lý tổn thất hàng hóa.

3.4. Nhóm D – Giao hàng tại nơi đến

Nhóm D (DAP, DPU, DDP) đặt trách nhiệm lớn nhất lên người bán. Người bán chịu phần lớn chi phí và rủi ro cho đến khi hàng được giao tại nước nhập khẩu.

Trong đó, DDP tiềm ẩn rủi ro cao nếu người bán không am hiểu quy định thuế và hải quan tại nước nhập khẩu.

Xem thêm: Chi phí xuất nhập khẩu và những khoản không nên bỏ sót

4. Mối quan hệ giữa điều kiện giao hàng và rủi ro trong xuất nhập khẩu

Một nguyên tắc cốt lõi trong Incoterms: Chi phí và rủi ro là hai khái niệm độc lập

Người trả chi phí chưa chắc là người chịu rủi ro, và ngược lại. Doanh nghiệp cần xác định rõ:

- Rủi ro chuyển giao tại đâu

- Thời điểm đó có trùng với thời điểm giao hàng hay không

Việc hiểu sai nguyên tắc này có thể dẫn đến mất quyền khiếu nại hoặc không được bảo hiểm bồi thường.

5. Điều kiện giao hàng và sự phối hợp giữa các bộ phận

Điều kiện giao hàng không chỉ ảnh hưởng đến bộ phận xuất nhập khẩu mà còn liên quan trực tiếp đến:

- Kế toán: hạch toán chi phí, xác định giá vốn

- Logistics: lựa chọn phương án vận chuyển

- Tài chính: quản trị dòng tiền

- Pháp chế: xử lý tranh chấp

Do đó, việc thống nhất cách hiểu điều kiện giao hàng trong nội bộ doanh nghiệp là rất cần thiết.

6. Nguyên tắc lựa chọn điều kiện giao hàng phù hợp

Dựa trên năng lực kiểm soát logistics

Doanh nghiệp chưa có kinh nghiệm nên ưu tiên các điều kiện giao hàng đơn giản. Khi đã kiểm soát tốt vận chuyển và bảo hiểm, có thể mở rộng sang các điều kiện nhóm C hoặc D.

Dựa trên vị thế đàm phán

Trong nhiều trường hợp, điều kiện giao hàng là kết quả của thương lượng. Doanh nghiệp cần hiểu rõ rủi ro để chấp nhận hoặc từ chối điều kiện bất lợi.

Dựa trên mục tiêu dài hạn

Việc chủ động logistics giúp doanh nghiệp:

- Kiểm soát chi phí

- Tăng tính minh bạch

- Nâng cao năng lực cạnh tranh

7. Điều kiện giao hàng dưới góc nhìn đào tạo và thực hành nghề nghiệp

Trong đào tạo xuất nhập khẩu, điều kiện giao hàng là nội dung nền tảng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đọc – hiểu hợp đồng và xử lý tình huống thực tế.

Người học cần:

- Hiểu bản chất, không học thuộc máy móc

- So sánh các điều kiện giao hàng trong từng tình huống

- Gắn Incoterms với công việc thực tế của sale, chứng từ và logistics

Điều kiện giao hàng là trụ cột trong thương mại quốc tế, phản ánh cách phân chia trách nhiệm, chi phí và rủi ro giữa các bên. Việc hiểu đúng và áp dụng phù hợp không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế tranh chấp, mà còn nâng cao năng lực quản trị và hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

Đối với người học và người làm nghề, nắm vững điều kiện giao hàng là bước đầu tiên để đi xa và đi bền trong lĩnh vực này. Đừng quên theo dõi Fanpage của Han Exim để không bỏ lỡ những kiến thức hay và các kỹ năng mềm về xuất nhập khẩu nhé!

 

—————————————————————————
CLB Yêu Xuất Nhập Khẩu Hà Nội (HAN EXIM CLUB)
Đào tạo nghiệp vụ Xuất nhập khẩu & Logistics
Mobile: 0906246584 0986538963
Add: số 18 ngõ 67 Chùa Láng, quận Đống Đa, Hà Nội

Website: https://hanexim.edu.vn
Fanpage: https://www.facebook.com/giasuxuatnhapkhau
Facebook: https://www.facebook.com/lophocxuatnhapkhau